İnsan hayatında bazı kelimeler birbirine o kadar yakın durur ki, anlamlarını birbirine karıştırmak kolaylaşır. Özellikle acının, hayal kırıklığının ve çaresizliğin ortasında insan çoğu zaman ne yaptığını tam olarak anlayamaz; bir şeyi olduğu gibi kabul ettiğinde kendisini vazgeçmiş sanır, bir insandan uzaklaştığında onu sevmediğini düşünür, bir hayalin peşinden koşmayı bıraktığında başarısız olduğunu zanneder. Oysa hayatın en büyük yanılgılarından biri, kabullenmek ile vazgeçmeyi aynı şey sanmaktır. Kabullenmek, olanı değiştiremeyeceğini anlamaktır; vazgeçmek ise artık onun için mücadele etmek istememektir. Kabullenmek bazen insanın gerçekle barışmasıdır, vazgeçmek ise bir yolun artık kendisine ait olmadığını kabul ederek başka bir yola yönelmektir. Aralarındaki fark çok ince görünür ama insanın hayatını değiştirecek kadar büyüktür. Çünkü kabullenmek güçsüzlük değildir; aksine insanın gerçekle yüzleşebilecek kadar güçlü olduğunu gösterir. Bir şeyin istediğin gibi olmadığını kabul etmek, onu sevmediğin anlamına gelmez. Bir insanı hâlâ severken onunla aynı yolda yürüyemeyeceğini kabul edebilirsin. Bir hayalin senin için çok değerli olduğunu bilirken, o hayalin gerçekleşmesi için yanlış kapıyı zorladığını fark edebilirsin. Bir kaybın canını yaktığını kabul ederken, hayatının geri kalanını o kaybın etrafında geçirmek zorunda olmadığını da anlayabilirsin. İşte gerçek olgunluk tam burada başlar; insan her şeyi değiştiremeyeceğini anladığı gün, değiştirebileceği şeylerin sorumluluğunu daha ciddi biçimde almaya başlar.
Hayat bazen insana değiştiremeyeceği gerçekleri öyle sert biçimde gösterir ki, insan ilk anda bunu yenilgi olarak algılar. Bir ilişkinin bitmesi, beklenen bir haberin gelmemesi, yıllarca emek verilen bir işin sonuç vermemesi, çok güvenilen bir insanın hayal kırıklığı yaratması veya geçmişte yapılan bir hatanın artık geri alınamayacağını anlamak, insanın içinde büyük bir boşluk oluşturabilir. Böyle zamanlarda insanın aklı sürekli aynı soruya döner: “Bir şeyleri daha farklı yapsaydım ne olurdu?” İşte bu soru bazen insanı geçmişin içinde yıllarca tutar. Oysa kabullenmek, geçmişi onaylamak değildir. Kabullenmek, geçmişin artık değiştirilemeyeceğini anlamaktır. Yaşanan şeyin doğru olduğunu söylemek değildir; yalnızca yaşandığını kabul etmektir. Çünkü insan geçmişi değiştiremez ama geçmişle kurduğu ilişkiyi değiştirebilir. Dün sana yapılan haksızlığı geri alamazsın, kaybettiğin insanı geri getiremezsin, söylediğin bir sözü geri çekemezsin, kaçırdığın bir fırsatı yeniden aynı koşullarda yakalayamazsın. Fakat bütün bunların bugününü yönetmesine izin verip vermeyeceğine karar verebilirsin. Kabullenmek işte tam olarak burada bir teslimiyet değil, hayatının direksiyonunu yeniden eline alma biçimidir.
Bazı insanlar kabullenmeyi zayıflık olarak görür çünkü onlara göre güçlü olmak, sonuna kadar direnmek, ne olursa olsun mücadele etmek ve hiçbir zaman geri adım atmamak demektir. Oysa her şeye direnmek güç değildir. Bazen insanın en büyük gücü, artık direnmenin hiçbir şeyi değiştirmediğini anlayabilmesidir. Bir kapının açılmadığını görmek için yıllarca omuz atmak cesaret değil, bazen yalnızca inatçılıktır. Bir insanın seni istemediğini açıkça gördüğün halde onun sevgisini kazanmak için kendini tüketmek mücadele değil, kendinden vazgeçmektir. Sürekli aynı hatayı yapan birine her defasında yeni bir şans vermek merhamet gibi görünse de bazen kendi sınırlarını yok saymaktır. İnsan hayatında öyle anlar gelir ki, kazanmak için daha fazla savaşmak değil, savaşılması gereken savaşın bittiğini anlamak gerekir. İşte kabullenmek burada devreye girer. Kabullenmek “Ben yenildim” demek değildir; “Artık gerçeği görüyorum” diyebilmektir. Gerçeği görebilen insan ise yolunu yeniden çizebilir. Çünkü insan gözlerini kapatarak yolunu değiştiremez. Önce önündeki engeli görmesi gerekir.
Vazgeçmek ise her zaman kötü bir şey değildir. Bazen vazgeçmek insanın kendisine yaptığı en büyük iyiliktir. Fakat burada da önemli bir ayrım vardır: Bir hayattan, insandan veya hedeften korktuğun için vazgeçmek ile artık sana zarar verdiğini gördüğün için bırakmak aynı şey değildir. Korkudan vazgeçtiğinde içinde çoğu zaman bir “Acaba?” kalır. Fakat gerçeği görerek vazgeçtiğinde içinde bir sessizlik oluşur. Belki acı vardır, belki özlem vardır, belki hâlâ sevgi vardır ama o karmaşanın içinde bir netlik de vardır. Çünkü artık kendine yalan söylemiyorsundur. İnsan bazen bir şeyi çok istediği halde onun kendisi için doğru olmadığını kabul etmek zorunda kalabilir. Bir iş, bir şehir, bir ilişki, bir arkadaşlık, bir alışkanlık, hatta yıllardır kurduğu bir hayal bile insanın hayatında bir noktadan sonra taşınması gereken bir yük haline gelebilir. Böyle bir durumda bırakmak başarısızlık değildir. Bazen vazgeçmek, insanın kendi hayatını kurtarmak için verdiği en cesur karardır.
İnsanı en çok yoran şeylerden biri, bitmiş olanı zihninde sürekli yeniden başlatmaktır. Bir ilişki bitmiştir ama insan her gece aynı konuşmayı zihninde tekrar eder. Bir fırsat kaçmıştır ama insan “Keşke” kelimesini yıllarca taşır. Bir insan gitmiştir ama insan onun geri dönme ihtimalini zihninde canlı tutar. Bir kapı kapanmıştır ama insan hâlâ kapının önünde bekler. İşte burada kabullenmenin önemi ortaya çıkar. Çünkü kabul etmediğin her gerçek, zihninde tekrar tekrar yaşanmaya devam eder. İnsan bazen yaşadığı olaydan değil, olayın artık değişmeyeceğini kabul edememekten yorulur. Aynı sahneyi yüzlerce kez zihninde oynatır, farklı bir son bulmaya çalışır, farklı bir cümle kurar, farklı bir davranış hayal eder. Fakat geçmiş, insanın zihninde yeniden yazılsa bile gerçekte değişmez. Kabullenmek, işte bu sonsuz zihinsel döngüyü durdurabilmektir. “Evet, böyle oldu” diyebilmek kolay değildir ama insanın içindeki savaşın büyük bir bölümünü sona erdirir. Çünkü bazen huzur, istediğin cevabı bulduğunda değil, artık cevabı aramaktan vazgeçtiğinde gelir.
Bir insanı kabullenmek de onun yaptığı her şeyi affetmek veya onaylamak değildir. Bazen birinin nasıl biri olduğunu kabul etmek, ondan artık başka türlü davranmasını beklememektir. Çünkü insanları değiştirmeye çalışmak, hayatın en yorucu mücadelelerinden biridir. Bir insanın sana verdiği değeri değiştiremezsin. Onun karakterini, niyetini, sevgisini, sadakatini veya vicdanını sen belirleyemezsin. Sen yalnızca kendi sınırlarını belirleyebilirsin. Bir insan sürekli seni ikinci plana atıyorsa, bunu kabullenmek onun davranışını doğru bulmak değildir; onun davranışının sana verdiği mesajı anlamaktır. Bir insan yalnızca ihtiyaç duyduğunda seni arıyorsa, bunu kabul etmek onun haklı olduğunu söylemek değildir; senin hayatında ne kadar yer kaplamasına izin vereceğine karar vermektir. Bir insan seni sevmediği halde sen onu sevmeye devam edebilirsin. Fakat onu seviyor olman, kendini onun sevgisizliğine mahkûm etmen gerektiği anlamına gelmez. Sevgi kalabilir, fakat beklenti bitebilir. İşte insanın en zor öğrendiği derslerden biri budur.
Bazen insan bir hayalinden vazgeçtiğinde kendisini başarısız hisseder. Yıllarca kurduğu bir planın gerçekleşmediğini görmek, büyük bir emek verdiği halde sonuca ulaşamamak, insanın kendi değerini sorgulamasına neden olabilir. Oysa her gerçekleşmeyen hayal başarısızlık değildir. Bazen hayat seni istediğin şeyden uzaklaştırırken aslında seni kendin için daha doğru olan bir yere götürür. Bunu o anda anlamak mümkün olmayabilir. İnsan çoğu zaman bir kapının neden kapandığını, başka bir kapının açılmasından yıllar sonra anlar. Bugün büyük bir kayıp gibi görünen şey, yarın hayatının yönünü değiştiren dönüm noktası olabilir. Bu nedenle kabullenmek, “Artık hiçbir şey olmayacak” demek değildir. Tam tersine, “Bu olmadı ama hayat burada bitmiyor” diyebilmektir. Kabullenmenin içinde yeni başlangıçların ihtimali vardır. Vazgeçmenin içinde ise bazen yeni bir yön vardır. Önemli olan hangisini ne zaman yaptığını bilmektir.
İnsan bazen mücadele etmek ile kendisini tüketmek arasındaki çizgiyi de kaçırır. “Ben kolay vazgeçmem” demek kulağa güçlü gelir ama her zaman güç göstergesi değildir. Çünkü bazı insanlar sırf vazgeçmiş görünmemek için yıllarca mutsuz oldukları yerde kalırlar. Bir ilişkiyi sırf çevresine “Biz hâlâ beraberiz” diyebilmek için sürdürür, bir işi sırf yıllardır yaptığı için bırakmaz, bir arkadaşlığı sırf geçmişi var diye taşımaya devam eder, bir hayali sırf herkes onun peşinden gitmesini beklediği için sürdürür. Oysa insanın hayatında geçmişte verdiği emek, gelecekte aynı yere devam etmek zorunda olduğu anlamına gelmez. Daha önce çok zaman harcamış olmak, daha fazla zaman harcamayı zorunlu kılmaz. Bazen insanın geçmişte yaptığı yatırımın en doğru karşılığı, daha fazla kaybetmeden durabilmektir. Çünkü hayatın en büyük kayıplarından bazıları yanlış yerde çok uzun süre kalmaktan doğar.
Kabullenmek aynı zamanda insanın kendisini de olduğu haliyle görebilmesidir. Hepimiz hata yaptık, yanlış insanlara güvendik, yanlış kararlar verdik, zamanımızı yanlış yerlere harcadık, bazı insanları gereğinden fazla önemsedik, bazı insanları ise hak ettiklerinden daha az önemsedik. Geçmişteki halimize kızmak kolaydır. “Nasıl böyle yaptım?” demek, bugünkü aklımızla dünkü insanımızı yargılamaktır. Oysa o gün sahip olduğumuz bilgi, duygu, korku ve deneyim neyse, kararlarımız da büyük ölçüde onunla şekillendi. Bu, hatalarımızı mazur göstermek değildir; kendimizi sonsuza kadar cezalandırmak zorunda olmadığımızı anlamaktır. İnsan kendisini affetmeden de geçmişi geride bırakamaz. Kendini affetmek ise yaptığı yanlışı unutmak değil, aynı yanlışı tekrar etmemeye karar vermektir. Geçmişteki kendine düşman olarak gelecekteki kendini inşa edemezsin. Önce kendine bakıp “Evet, hata yaptım; ama artık aynı insan değilim” diyebilmelisin.
Hayatta bazı şeylerin cevabı da hiçbir zaman gelmez. İnsan bazen neden terk edildiğini, neden kandırıldığını, neden bazı insanların değiştiğini, neden bazı duaların gerçekleşmediğini, neden bazı emeklerin karşılıksız kaldığını yıllarca düşünür. Her sorunun bir cevabı olduğunu sanırız. Oysa hayatın bazı soruları cevapsız bırakılır. Belki de insanın olgunlaşması, her sorunun cevabını bulmakla değil, bazı soruların cevapsız kalmasına rağmen yürüyebilmeyi öğrenmekle ilgilidir. Çünkü bazen cevap gelmeyecek, açıklama yapılmayacak, özür dilenmeyecek, kaybedilen geri dönmeyecek ve geçmiş kendiliğinden düzelmeyecektir. İşte o zaman insanın önünde iki seçenek kalır: Ya bütün hayatını cevapsız soruların peşinde tüketmek ya da bazı şeyleri olduğu haliyle kabul edip kendi yoluna devam etmek. Kabullenmek, cevapsızlığı da kabul edebilmektir. Çünkü her kapanışın bir açıklaması olmayabilir ama her insanın kendi hayatına devam etmek için bir nedeni olabilir.
Ve belki de hayatın en büyük olgunluğu, her şeyi elde etmekte değil, her şeyi elde edemeyeceğini bildiğin halde içindeki huzuru koruyabilmektedir. İnsan bazı insanları kaybedecek, bazı fırsatları kaçıracak, bazı hayalleri yarım bırakacak, bazı kapıların bir daha açılmayacağını görecek. Bütün bunlar hayatın içinde vardır. Mesele hiç kaybetmemek değil, kayıpların seni kendinden koparmasına izin vermemektir. Çünkü bazen bir şeyin bitmesi, senin de bitmen gerektiği anlamına gelmez. Bir insanın gitmesi, sevginin anlamsız olduğu anlamına gelmez. Bir hayalin gerçekleşmemesi, hayal kurmanın yanlış olduğunu göstermez. Bir kapının kapanması, bütün yolların kapandığı anlamına gelmez. İnsan yalnızca bazı yolların kendisine ait olmadığını öğrenir. Kabullenmek, yolun bittiğini söylemek değil; o yolun artık seni götürmediğini fark etmektir. Vazgeçmek ise bazen o yoldan dönüp başka bir yola girecek cesareti bulmaktır.
Sonunda insan şunu öğrenir: Hayat her zaman istediğimiz gibi olmayacak, insanlar her zaman bizim verdiğimiz değeri vermeyecek, emeklerimizin tamamı karşılık bulmayacak, sevdiğimiz herkes bizimle kalmayacak ve bazı yaralar tamamen kapanmayacaktır. Fakat bütün bunların içinde yine de yaşamak, sevmek, umut etmek ve yeniden başlamak mümkündür. Kabullenmek insanı küçültmez; aksine gereksiz savaşlardan kurtarır. Vazgeçmek her zaman yenilmek değildir; bazen insanın kendisine dönmesidir. Bazen elinden tuttuğun şeyi bırakmak, aslında kendi elini yeniden tutabilmektir. Bazen birinin gitmesine izin vermek, hayatından sevgiyi çıkarmak değil, kendinden eksilmeyi durdurmaktır. Bazen bir hayali geride bırakmak, hayalsiz kalmak değil, kendine daha gerçek bir hayat kurmaktır. Ve bazen insanın söyleyebileceği en güçlü cümle, “Artık değiştiremeyeceğim şeyle savaşmayacağım” cümlesidir. Çünkü insan her savaşı kazanmak zorunda değildir; bazı savaşlardan çıkıp kendisini kurtarması gerekir. Kabullenmek ile vazgeçmek arasındaki gerçek fark da tam burada saklıdır: Vazgeçtiğinde yolundan dönersin, kabullendiğinde ise gerçeği görüp kendi yolunu yeniden seçersin. Asıl güç, her şeyi elinde tutmakta değil; neyi tutacağını, neyi bırakacağını ve neyin artık senin savaşın olmadığını bilebilmektedir. Ahmet Tekin
