İnsan olgunlaştıkça tuhaf bir dengeyi öğrenir: Hem geçici olduğunu kabullenmeyi hem de eşsiz olduğunu bilmeyi. Bu iki gerçek, ilk bakışta birbirine zıt gibi görünür. Çünkü insan ya kendini fazla büyütür ya da gereğinden fazla küçültür. Oysa gerçek bilgelik, bu ikisinin tam ortasında durabilmektir. Yerine birinin geçebileceğini bilecek kadar mütevazı olmak, insanın kendini evrenin merkezine koymamasıdır. Ama aynı zamanda, kendi yerinin asla birebir doldurulamayacağını bilecek kadar bilge olmak, insanın kendi değerini inkâr etmemesidir.
Çünkü bu dünyada herkesin bir rolü vardır, ama hiç kimsenin ruhu diğerinin aynısı değildir. Senin gördüğün bir manzarayı, senin hissettiğin bir duyguyu, senin sustuğun bir anda içinde kopan fırtınayı birebir yaşayan başka kimse yoktur. İnsanlar benzer hayatlar yaşayabilir, benzer cümleler kurabilir, benzer yolları yürüyebilir. Ama hiç kimse aynı iç dünyaya sahip değildir. Ve bu fark, insanın gerçek değerinin başladığı yerdir.
Mütevazı olmak, kendini silmek değildir. Mütevazı olmak, varlığının bağırmaya ihtiyaç duymayacak kadar güçlü olmasıdır. Çünkü gerçekten güçlü olan şeyler sessizdir. Bir dağ, varlığını kanıtlamak için konuşmaz. Bir okyanus, derinliğini anlatmak için çabalamaz. Ve insan da kendi değerini gerçekten anladığında, bunu herkese anlatma ihtiyacı duymaz. Sadece var olur. Ve varlığı zaten hissedilir.
Ama insanın en büyük yanılgılarından biri, yerinin kolayca doldurulabileceğini düşünmektir. Bu düşünce, çoğu zaman insanın kendini küçümsemesinden doğar. Oysa gerçek şudur: Senin yerin doldurulabilir, ama senin bıraktığın boşluk asla aynı şekilde doldurulamaz. Çünkü insanlar yerleri doldurmaz, sadece yeni bir yer oluşturur. Senin varlığınla oluşan denge, senin sesinle oluşan anlam, senin bakışınla oluşan bağ, sen gittikten sonra aynı şekilde tekrar edilemez.
İnsan bunu en çok yokluğunda anlar. Bir ortamdan çekildiğinde, bir ilişkiden uzaklaştığında, bir hayatın içinden sessizce çıktığında… Senin yokluğun, senin varlığının en net kanıtına dönüşür. Çünkü bazı insanlar varken fark edilmez, ama yoklukları her şeyi değiştirir. Sessizlik bile farklı duyulur. Aynı cümleler kurulur, aynı ortamlar korunur, ama bir şey eksiktir. Ve o eksik olan şey, senin eşsizliğindir.
Bilgelik, işte bu gerçeği kibirsizce taşıyabilmektir. Kendini herkesten üstün görmek değil, ama kendini kimseyle kıyaslamaya ihtiyaç duymamaktır. Çünkü kıyas, insanın kendi değerini başkalarının ölçüsüyle anlamaya çalışmasıdır. Oysa insan, kendi içinde bir bütündür. Senin değerini belirleyen şey, başkalarının varlığı ya da yokluğu değildir. Senin değerini belirleyen şey, senin kim olduğundur.
Ve insan, kendini gerçekten tanıdığında garip bir huzur gelir. Artık kendini kanıtlama ihtiyacı hissetmez. Artık anlaşılmak için kendini parçalamaz. Artık kalabilmek için kendinden vazgeçmez. Çünkü bilir ki, kendi değerini bilmeyen bir yerde kalmak, aslında yavaş yavaş kendini kaybetmektir. Ve insan, en çok kendini kaybettiğinde eksilir.
Bu yüzden bazen gitmek gerekir. Kendini korumak için. Kendini hatırlamak için. Kendini yeniden bulmak için. Çünkü bazı yerlerde kalmak, insanı büyütmez; küçültür. Bazı insanlar, insanın ışığını artırmaz; söndürür. Ve insan bunu fark ettiğinde, artık kalmanın bir anlamı kalmaz. Çünkü insan, kendi değerini fark ettiği anda, kendine zarar veren hiçbir yerde gerçekten var olamaz.
Ama bu farkındalık kibir getirmez. Aksine, insanı daha sakin yapar. Daha seçici yapar. Daha derin yapar. Artık herkesin hayatında kalmak istemez. Artık herkes tarafından anlaşılmak istemez. Çünkü bilir ki, gerçek bağlar kalabalıklarla değil, derinlikle kurulur. Ve insan, kendini gerçekten anlayan birkaç insanın varlığının, yüzlerce yüzeysel tanışıklıktan daha değerli olduğunu öğrenir.
Zamanla insan şunu da anlar: Yerine birinin geçebilmesi, onun değersiz olduğu anlamına gelmez. Bu, hayatın akışıdır. Herkes gelir, herkes gider. Ama bazı insanlar sadece gelir ve gider. Bazıları ise iz bırakır. Ve iz bırakan insanlar, gittikten sonra bile var olmaya devam eder. Çünkü onların varlığı, sadece bir bedenden ibaret değildir. Onların varlığı, bir his, bir etki, bir anlamdır.
Ve belki de insanın ulaşabileceği en büyük olgunluk şudur: Hem geçici olduğunu kabullenmek hem de eşsiz olduğunu inkâr etmemek. Çünkü bu ikisi birlikte var olduğunda, insan ne kendini yüceltir ne de kendini küçültür. Sadece kendisi olur. Olduğu gibi. Olduğu kadar. Gerçek ve sahici.
İşte o noktada insan, artık kimsenin onayına ihtiyaç duymaz. Çünkü kendi onayı yeterlidir. Artık kimsenin kalması için kendini değiştirmez. Çünkü doğru olan zaten kalacaktır. Artık kimsenin gitmesinden korkmaz. Çünkü giden, zaten kalması gereken değildir.
Ve insan, en sonunda şunu öğrenir:
Yerine birileri gelebilir.
Ama senin gibi biri, sadece bir kez var olur.
Ve insan bu cümleyi gerçekten anladığında, hayatındaki pek çok düğüm çözülmeye başlar. Çünkü artık kimseye kendini ispatlama zorunluluğu hissetmez. Artık “beni kaybederse ne olur?” korkusuyla hareket etmez. Artık “yerime başkası gelir mi?” kaygısıyla kendini küçültmez. O noktada insan şunu fark eder: Değer, rekabetle ölçülmez. Değer, özgünlükle var olur.
Bir ortamda senin yaptığın işi başkası da yapabilir. Belki daha hızlı, belki daha farklı, belki daha sistemli. Ama senin niyetini, senin bakış açını, senin o işe kattığın ruhu birebir taşıyamaz. Çünkü insan sadece yaptığıyla değil, yaptığına kattığı anlamla var olur. Ve anlam, taklit edilemez.
Hayatın en sessiz gerçeklerinden biri budur: Herkes değiştirilebilir, ama kimse kopyalanamaz.
Bu yüzden insanın kendini küçültmesi de, gereğinden fazla büyütmesi de aslında aynı yerden beslenir: Kendini tam tanımamaktan. Kendini tam tanıyan biri, ne başkasını tehdit görür ne de kendini vazgeçilmez sanır. O bilir ki hayat bir akıştır. İnsanlar gelir, insanlar gider. Roller değişir, sahneler kapanır. Ama insanın özü, iç dünyası, karakteri ve duruşu biriciktir.
Mütevazılık burada anlam kazanır. Mütevazılık, “ben önemsizim” demek değildir. Mütevazılık, “ben varım ama tek merkez değilim” diyebilmektir. Çünkü insan kendini evrenin merkezine koyduğunda kırılganlaşır. Her şey ona dokunur. Her eleştiri onu sarsar. Her kayıp onu yıkar. Ama insan kendini büyük resmin bir parçası olarak gördüğünde güçlenir. Çünkü artık her şey kişisel değildir. Hayatın akışını kişisel algılamaz.
Ve tam bu noktada bilgelik devreye girer.
Bilgelik, insanın hem sınırlarını bilmesi hem de sınırlarının ötesindeki potansiyelini fark etmesidir. İnsan hata yapabileceğini kabul eder. Eksik olabileceğini kabul eder. Yerine bir başkasının gelebileceğini kabul eder. Ama aynı zamanda şunu da bilir: Onun iç dünyasında taşıdığı deneyim, yaşadığı acılar, verdiği mücadeleler ve kazandığı farkındalıklar başkasında yoktur.
Çünkü her insanın acısı bile kendine özgüdür. İki kişi aynı olaydan geçebilir ama aynı dönüşümü yaşamaz. Aynı kaybı yaşayabilir ama aynı derinliği hissetmez. Aynı başarıyı elde edebilir ama aynı anlamı yüklemez. İnsan, yaşadıklarını iç dünyasında nasıl yoğurduğuyla şekillenir. Ve bu yoğrulma süreci kişiye özeldir.
Bu yüzden bazı insanlar sessizdir ama derindir. Bazı insanlar geri plandadır ama güçlüdür. Bazı insanlar konuşmaz ama bulundukları ortamı değiştirir. Çünkü onların gücü görünür olmaktan değil, gerçek olmaktan gelir.
Ve insan kendini gerçekten kabul ettiğinde, tuhaf bir özgürlük başlar. Artık herkesin onu anlamasını beklemez. Çünkü herkesin anlayamayacağını bilir. Artık herkesin onu seçmesini beklemez. Çünkü herkesin göremeyeceğini bilir. Ama görenin, gerçekten göreceğini de bilir.
Bu olgunluk, insanı yalnızlaştırmaz. Aksine, doğru bağlara yaklaştırır. Çünkü insan kendini tanımadan kurduğu ilişkilerde ya fazla verir ya da eksik kalır. Ya kendini tüketir ya da kendini saklar. Ama kendi değerini bilen biri, ne kendini harcar ne de kendini gizler. Dengede kalır.
Ve denge, hayatın en zor ama en kıymetli halidir.
Çünkü denge, insanın hem güçlü hem yumuşak olabilmesidir. Hem iddialı hem mütevazı olabilmesidir. Hem varlığının farkında hem de faniliğinin bilincinde olabilmesidir. İşte gerçek olgunluk burada başlar.
Bir gün gelir, insan artık kaybetmekten korkmaz. Çünkü kaybettiğinde kendini kaybetmeyeceğini bilir. Bir gün gelir, insan terk edilmekten korkmaz. Çünkü kendi değerini başkasının kalışına bağlamaz. Bir gün gelir, insan kıyas yapmayı bırakır. Çünkü kendi yolunun başkasının yoluyla yarışmadığını anlar.
O noktada insan, kendini sessizce inşa eder.
Gösterişsiz bir güvenle yürür.
Bağırmadan var olur.
Zorlamadan iz bırakır.
Ve işin en derin tarafı şudur: Gerçekten kendini bilen insan, başkasının yerini almaya da çalışmaz. Çünkü kendi yerinin zaten dolu olduğunu bilir. Başkasının hayatına özenmez. Başkasının konumuna hırsla tutunmaz. Çünkü kendi yolunun anlamını keşfetmiştir.
İnsan kendini keşfettiğinde rekabet azalır, huzur artar. Çünkü artık mesele “kim daha iyi?” değildir. Mesele “ben ne kadar kendimim?” sorusudur.
Ve bu soru, insanın hayatındaki en dönüştürücü sorudur.
Çünkü insan, kendisi olabildiği ölçüde güçlüdür. Kendisi olabildiği ölçüde özgürdür. Kendisi olabildiği ölçüde kalıcıdır.
Belki bir gün senin yaptığın işi bir başkası yapacak. Belki senin oturduğun koltukta bir başkası oturacak. Belki senin yürüdüğün yoldan bir başkası yürüyecek. Ama senin gibi bakamayacak. Senin gibi hissedemeyecek. Senin gibi iz bırakamayacak.
Çünkü sen bir rol değilsin.
Sen bir konum değilsin.
Sen bir unvan değilsin.
Sen bir varoluşsun.
Ve varoluş, tekrarlanmaz.
İnsan bunu anladığında artık kimseye kendini hatırlatmaya çalışmaz. Çünkü unutulmak, değersiz olmak değildir. Bazen sadece yanlış yerde olmaktır. Ve doğru yerde olan insan, varlığını kanıtlamak zorunda kalmaz. Hissedilir.
Sonunda insan şunu kabul eder:
Benim yerime biri gelebilir.
Ama benim gibi biri gelmez.
Ve bu cümle kibir değildir.
Bu cümle, kendini bilmenin sessiz ifadesidir.
İnsan kendini bilmenin o sessiz eşiğinden geçtiğinde, hayat artık eskisi gibi görünmez. Aynı sokaklardan yürür, aynı insanlarla konuşur, aynı gökyüzüne bakar ama içindeki algı değişmiştir. Çünkü artık dış dünyayı değil, kendi iç dünyasını merkeze almayı öğrenmiştir. Ve bu öğreniş, insanın en büyük dönüşümüdür. Artık başkalarının onu nasıl gördüğünden çok, kendisinin kendine nasıl baktığı önemlidir.
Bir zamanlar onay beklediği yerlerde artık sessiz kalabilir. Bir zamanlar kabul görmek için çabaladığı ortamlardan artık uzaklaşabilir. Çünkü insan kendini tanıdığında şunu fark eder: Kendini anlatmaya çalıştığın herkes, seni anlamak isteyen biri değildir. Bazıları sadece seni kendi algıları kadar görür. Bazıları seni kendi ihtiyaçları kadar kabul eder. Bazıları ise seni, onların hayatındaki rolün kadar önemser. Ve bu farkındalık acı vermez; aksine özgürleştirir.
Çünkü artık insan, yanlış gözlerde doğru görünmeye çalışmayı bırakır.
Bu, bir vazgeçiş değildir. Bu, bir seçiştir. Kendini, seni gerçekten görebilen gözlere saklamaktır. Kendini, seni gerçekten hissedebilen kalplere açmaktır. Çünkü insan her yerde anlaşılmaz; ama doğru yerde, tek bir bakış bile yeterlidir.
Ve insan zamanla şunu öğrenir: Kendini anlatmak zorunda hissettiğin yerde, aslında ait değilsindir. Çünkü ait olduğun yerde çaba değil, uyum vardır. Zorlama değil, akış vardır. Açıklama değil, anlayış vardır.
Bu yüzden insan büyüdükçe daha az konuşur. Daha az ispat eder. Daha az savunur kendini. Çünkü artık bilir ki gerçek değer, savunmaya ihtiyaç duymaz. Gerçek olan şey, zaten zamanla kendini gösterir.
Bir gün gelir, insan geçmişine bakar. Kendini anlatmak için harcadığı enerjiyi hatırlar. Kendini kabul ettirmek için verdiği mücadeleyi hatırlar. Ve sonra sessizce gülümser. Çünkü artık o kişi değildir. Artık kendini kaybetme pahasına bir yere ait olmaya çalışan biri değildir.
Artık kendi yerinin farkında olan biridir.
Bu farkındalık, insanın yürüyüşünü bile değiştirir. Adımları daha sakindir ama daha sağlamdır. Çünkü artık nereye ait olmadığını biliyordur. Ve bu bilgi, insanı gereksiz savaşlardan korur.
İnsan her savaşı kazanmak zorunda değildir. Bazı savaşları hiç başlatmamak, en büyük zaferdir. Bazı kapıları çalmamak, en doğru karardır. Bazı insanlara kendini anlatmamak, en büyük saygıdır. Kendine duyduğun saygı.
Çünkü insan kendini gerçekten tanıdığında, artık değersiz hissettiği yerlerde kalmaz. Artık sürekli eksildiği ortamlarda bulunmaz. Artık varlığının fark edilmediği yerlerde kendini tüketmez. O bilir ki var olmak, fark edilmek için bağırmak değildir. Var olmak, olduğun gibi durabilmektir.
Ve en ilginç olan şudur: İnsan kendini zorla kabul ettirmeye çalışmayı bıraktığında, gerçekten görülmeye başlar. Çünkü artık sahte bir versiyonunu değil, gerçek halini taşımaktadır. Ve gerçek olan şey, her zaman daha güçlüdür.
İnsan bir rol oynarken yorulur. Ama kendisi olduğunda dinlenir.
Bu yüzden bazı insanlar senin yerini doldurabilir. Senin yaptığın işleri yapabilir. Senin bıraktığın boşlukları fiziksel olarak kapatabilir. Ama senin taşıdığın anlamı taşıyamaz. Çünkü anlam, sadece eylemde değil, varoluştadır.
Senin sessizliğin bile sana aittir.
Senin bakışın bile sana aittir.
Senin hissetme biçimin bile sana aittir.
Ve bunlar, değiştirilemez.
İnsan bunu anladığında artık rekabet etmez. Artık kıyaslamaz. Artık kendini küçültmez ya da büyütmez. Sadece kendisi olur. Ve kendisi olmak, insanın ulaşabileceği en büyük güçtür.
Çünkü bu dünyada en nadir bulunan şey, gerçekten kendisi olabilen bir insandır.
Çoğu insan kabul görmek için değişir. Sevilmek için kendinden vazgeçer. Kaybetmemek için susar. Ama sonunda en büyük kaybın, kendini kaybetmek olduğunu fark eder. Ve bu farkındalık, insanı geri dönüşü olmayan bir olgunluğa taşır.
Artık insan bilir: Kimse için kendinden vazgeçmeye değmez. Çünkü insan kendinden vazgeçtiğinde, geriye sadece bir gölge kalır. Ve gölgeler, hiçbir zaman gerçek bir varlık değildir.
Bu yüzden insan kendine geri döner. Kendi özüne. Kendi gerçeğine. Kendi merkezine.
Ve o merkezde şunu bulur:
Sessiz ama sarsılmaz bir güven.
Artık kim gelirse gelsin, kim giderse gitsin, insan kendinde kalmayı öğrenmiştir. Artık varlığı başkasının varlığına bağlı değildir. Artık değeri, başkasının onu seçmesine bağlı değildir.
O sadece vardır. Ve varlığı yeterlidir.
Çünkü insanın en büyük gücü, yerinin doldurulamaması değildir.
İnsanın en büyük gücü, kendini asla terk etmemesidir.
Ve insan, kendini asla terk etmemeyi öğrendiğinde hayatın en sessiz ama en güçlü gerçeğiyle karşılaşır: Artık hiçbir şey onu eskisi gibi sarsamaz. Çünkü insanı en çok yıkan şey, dışarıdan gelen darbeler değil, içeride oluşan boşluklardır. İnsan kendinden uzaklaştığında savunmasız kalır; ama kendine yaklaştığında, dünyanın en kalabalık yalnızlığında bile dimdik durabilir. Bu duruş, gösterişli değildir. Kimse alkışlamaz. Kimse fark etmeyebilir bile. Ama insan bilir. İçinde, kimsenin göremediği bir yerde, sağlam bir temel oluşmuştur artık. Ve bu temel, başkalarının varlığına göre inşa edilmemiştir. Bu temel, terk edilmeyen bir özün üzerine kurulmuştur.
Artık insan, gitmek zorunda kalanlara kızmaz. Kalmak zorunda hissetmeyenlere kırılmaz. Çünkü anlar ki herkes, ancak kendi kapasitesi kadar kalabilir bir başkasının hayatında. Kimisi bir anlığına uğrar, kimisi bir süre eşlik eder, kimisi ise bir iz bırakıp gider. Ama hiçbiri, insanın kendi içinde kurduğu o içsel yuvadan daha kalıcı değildir. İnsan en sonunda şunu fark eder: Asıl kalması gereken yer, kendi içidir. Çünkü insan kendinde kaldığında, hiçbir gidiş onu eksiltmez. Hiçbir eksiliş onu tamamlanmamış yapmaz.
Ve bu fark edişle birlikte insanın içindeki o eski telaş yavaş yavaş diner. Kendini anlatma ihtiyacı azalır. Kendini kanıtlama arzusu sönmeye başlar. Çünkü artık bilir ki gerçek olan şey, zaten kendini taşır. Gerçek olan şey, kendini savunmaz. Gerçek olan şey, sadece vardır. Ve varlığıyla yeterlidir. İnsan bu noktaya geldiğinde artık başkalarının gözlerinde büyümeye çalışmaz. Çünkü kendi gözlerinde küçülmemeyi öğrenmiştir. Artık dışarıdan gelen hiçbir yargı, içerideki bu sağlamlığı sarsamaz.
Bir zamanlar insan, yerinin doldurulabileceğini düşünerek korkardı. Unutulmaktan korkardı. Yerine bir başkasının gelebileceği fikri, onu huzursuz ederdi. Ama zamanla şunu anladı: Yer doldurmak, sadece fiziksel bir gerçekliktir. Oysa var olmak, ruhsal bir iz bırakmaktır. Ve ruhsal izler, silinmez. Çünkü bir insanın gerçek değeri, yaptığı şeylerde değil, hissettirdiği şeylerde saklıdır. Birinin hayatında bıraktığın his, sen gittikten sonra bile yaşamaya devam eder. Bu yüzden bazı insanlar artık hayatında olmasa bile etkileri hâlâ sürer. Çünkü varlıkları, sadece bir anı değil, bir dönüşüm bırakmıştır.
İnsan bunu anladığında artık unutulmaktan korkmaz. Çünkü bilir ki gerçekten var olan hiçbir şey kaybolmaz. Sadece şekil değiştirir. Sadece mesafe kazanır. Ama özü, bir yerlerde yaşamaya devam eder. Ve insanın kendi özüyle kurduğu bağ, bu dünyadaki en kalıcı bağdır.
Artık insan kendine şunu söyleyebilir: “Ben, kendime sadık kaldım.” Bu cümle basit görünür. Ama taşıdığı anlam, bir ömrün özeti gibidir. Çünkü insanın en büyük başarısı, her şeye rağmen kendisi olarak kalabilmesidir. Değişmeye zorlandığı anlarda bile özünü koruyabilmesidir. Kaybettiğinde bile kendini kaybetmemesidir.
Ve belki de hayatın en derin huzuru burada saklıdır.
Artık insan kimsenin yerini doldurmaya çalışmaz. Kimsenin boşluğunu kapatmaya çalışmaz. Çünkü bilir ki herkes, sadece kendi yerinde gerçektir. Başkasının hayatında bir eksikliği tamamlamak için değil, kendi varlığını yaşamak için vardır insan. Ve bu anlayış, insanı hafifletir. Üzerindeki gereksiz yükleri indirir. Başkalarının beklentilerinden, başkalarının tanımlarından, başkalarının sınırlamalarından özgürleştirir.
Artık insan sadece yürür. Sessizce. Sakin ama kararlı.
Nereye ait olduğunu bilerek.
Nerede durması gerektiğini bilerek.
Ve en önemlisi, kim olduğunu bilerek.
Çünkü insan en sonunda şunu öğrenir: Yerine birinin geçebilmesi, senin değersiz olduğunu göstermez. Bu, sadece hayatın devam ettiğini gösterir. Ama senin kim olduğun, senin nasıl var olduğun, senin nasıl hissettirdiğin… işte bunlar, tekrarlanamaz. Bunlar, değiştirilemez. Bunlar, sadece sana aittir.
Ve insan bu gerçeği kabul ettiğinde, artık hiçbir şey için savaşmaz. Sadece kendisi olarak var olur. Çünkü bilir ki en büyük zafer, başkalarının seni seçmesi değil, senin kendini seçmendir.
Ve belki de bu, bir son değildir.
Bu, insanın kendine nihayet vardığı yerdir. Ahmet Tekin